Κακώσεις στον αθλητισμό: παράγοντες κινδύνου, πρόληψη και θεραπεία

Τα οφέλη του αθλητισμού τα αντιλαμβανόμαστε όλοι μας καθημερινά: ευεξία, αντοχή, μακροζωία. Στην προσπάθεια μας για τη βελτιστοποίηση αυτών των ωφελειών, ίσως πέσουμε θύμα τραυματισμού κατά την άθληση. 

  • Πόσο συχνό είναι αυτό;
  • Ποια είναι η θεραπεία;
  • Τι πρέπει να κάνουμε για να μην μας ξανασυμβεί;

Ο αθλητισμός αποτελεί μία από τις κύριες αιτίες κακώσεων στην καθημερινότητά μας και αφορά όλες τις ηλικίες. Περίπου 3% είναι η συχνότητα εμφάνισης στο γενικό πληθυσμό (συστηματικά αθλούμενων και μη), ποσοστό συγκρίσιμο με τα τροχαία ατυχήματα (2.6%), τα εργατικά ατυχήματα (3.1%) και τα οικιακά ατυχήματα (3.7%). Στους συστηματικά αθλούμενους, το ποσοστό αυτό ανέρχεται στο 20%, δηλαδή 1 στους 5 αθλούμενους κάποια στιγμή θα τραυματιστεί.

Οι αθλητικές κακώσεις, πέρα από τον πόνο, ενδέχεται να γίνουν αιτία απουσίας από την εργασία ή από τον αθλητισμό και γενικότερα να επιφέρουν σημαντικές κοινωνικο-οικονομικές επιπτώσεις. Μία πρόσφατη έρευνα στο γενικό πληθυσμό της Γερμανίας (ηλικίες 18-79 ετών), όπου συμμετείχαν πάνω από 7000 άτομα, μας δίνει μερικά πολύ ενδιαφέροντα στοιχεία πάνω στο θέμα των κοινωνικο-οικονομικών επιπτώσεων των αθλητικών κακώσεων. Συγκεκριμένα:

  • Το 62% των αθλητικών κακώσεων οδήγησε σε αναρρωτική άδεια. Μάλιστα, στην πλειοψηφία των περιπτώσεων (>60%) είχε διάρκεια πάνω από μία βδομάδα.
  • Αντίστοιχα, απουσία από την εργασία επήλθε ύστερα από: 82% των εργατικών ατυχημάτων, 70% των τροχαίων ατυχημάτων και 56% των οικιακών ατυχημάτων.

Στην Ολλανδία, χώρα μεγαλύτερου πληθυσμού από την Ελλάδα, το άμεσο (ιατροφαρμακευτική περίθαλψη) και έμμεσο (απώλεια εργατοωρών) κόστος των αθλητικών κακώσεων ανέρχεται στα 500 εκατομμύρια ευρώ ανά έτος. Γίνεται λοιπόν κατανοητό ότι η πρόληψη των τραυματισμών αυτών μπορεί να ωφελήσει τόσο σε ατομικό όσο και σε συλλογικό επίπεδο.

Για το σχεδιασμό προληπτικών μέτρων, πρέπει να αναγνωρίσουμε πρώτα ποιο είναι το προφίλ του ασθενούς που βρίσκεται σε μεγαλύτερο κίνδυνο τραυματισμού. Οι πληθυσμιακές ομάδες σε μεγαλύτερο κίνδυνο απεικονίζονται στο διάγραμμα που ακολουθεί. Παρατηρούμε ότι το άρρεν φύλο και η νεαρή ηλικία αποτελούν σημαντικούς παράγοντες κινδύνου που προδιαθέτουν σε τραυματισμό κατά την άθληση. Επιπρόσθετα,  κατά μέσο όρο οι τραυματισμοί που συμβαίνουν κατά τη διάρκεια επίσημου αγώνα είναι σοβαρότεροι από τους αντίστοιχους κατά τη διάρκεια της προπόνησης.

Κατά αυξημένη σειρά συχνότητας εμφάνισης, οι συνηθέστεροι αθλητικοί τραυματισμοί είναι:

  • κάποιος απλός μωλωπισμός ή εκδορά (10%) 
  • το κάταγμα (15%, περίπου 10% αυτών αφορούν την κλείδα)
  • μια συνδεσμική κάκωση (20%, η πλειοψηφία αυτών αφορά τον αστράγαλο, ενώ η ρήξη προσθίου χιαστού συνδέσμου του γόνατος αγγίζει το 3% όλων των συνδεσμικών κακώσεων)
  • κακώσεις καταπόνησης (20%, αφορούν τενοντοπάθειες και κατάγματα κόπωσης) 
  • η μυϊκή θλάση (35%)

Οι πρώτες βοήθειες που μπορεί να δώσει κανείς σε μια αθλητική κάκωση οποιασδήποτε μορφής συνοψίζονται ακολούθως:

  • Κρυοθεραπεία: η εφαρμογή πάγου άμεσα μετά τον τραυματισμό έχει αποδειχθεί πως αποτελεί ευεργετική παρέμβαση, μειώνοντας το επερχόμενο οίδημα και τον πόνο, ενώ επιταχύνει την επούλωση. Προσοχή, η υπέρμετρη κρυοθεραπεία μπορεί να βλάψει το δέρμα. Ρωτήστε έναν ειδικό.
  • Ανάπαυση και αναλγησία: διακοπή της αθλητικής δραστηριότητας μέχρι την ίαση των συμπτωμάτων ή την εκτίμηση από ειδικό επαγγελματία υγείας. Απλά παυσίπονα που έχουμε στο σπίτι, όπως παίρνουμε για τον πυρετό ή τον πονοκέφαλο.
  • Επίδεση: η βαμβακοελαστική επίδεση προλαμβάνει το οίδημα και περιορίζει την κίνηση, αποτρέποντας έτσι περαιτέρω βλάβες. Θέλει ιδιαίτερη προσοχή η εφαρμογή της, η πολύ σφιχτή επίδεση φέρνει αντίθετα αποτελέσματα.
  • Ανύψωση: το πάσχων σκέλος πρέπει να ανυψώνεται πάνω από το επίπεδο της καρδιάς, για την μείωση του επερχόμενου οιδήματος και τη βελτίωση της αιματικής κυκλοφορίας μετά από τραυματισμό (πχ ανάρτηση άνω άκρου, ανύψωση ποδιού με μαξιλάρι κατά την κατάκλιση).

Ο σχεδιασμός της πρόληψης οφείλει να περιλαμβάνει και τις περιπτώσεις οξέων καρδιαγγειακών συμβάντων κατά την άθληση (πχ. καρδιακή ανακοπή), όσο σπάνιες και αν είναι (επιπολασμός 0.5-2.5/100 χιλιάδες αθλητών ανά έτος).

Αναγνωρισμένοι εξωτερικοί (έκθεσης), και άρα τροποποιήσιμοι, παράγοντες κινδύνου αποτελούν:

  • οι κλιματολογικές συνθήκες 
  • η φάση της αγωνιστικής περιόδου (πχ καλοκαιρινή προετοιμασία, διακοπές Χριστουγέννων)
  • η κατάσταση του αγωνιστικού χώρου 
  • ο αθλητικός εξοπλισμός 
  • η επικινδυνότητα αθλήματος 
  • η προπόνηση (τύπος, συχνότητα, ένταση, ποσότητα) 
  • η εμπλοκή με άλλους αγωνιζόμενους
  • οι λοιποί ανθρώπινοι παράγοντες (προπονητής, διαιτητής, θεατές) 

Αντίθετα, εσωτερικοί (ικανότητας), μη τροποποιήσιμοι παράγοντες κινδύνου αποτελούν:

  • τα σωματικά χαρακτηριστικά (ηλικία, φύλο, σωματότυπος) 
  • κάποιος προηγούμενος τραυματισμός 
  • το επίπεδο φυσικής κατάστασης 
  • η κινητικότητα/ευκαμψία των αρθρώσεων
  • η συνδεσμική αστάθεια 
  • οι ανατομικές παρεκκλίσεις
  • το ψυχολογικό προφίλ (προσωπικότητα, συμπεριφορά, κίνητρα) 

Μερικές προτάσεις-μέτρα πρόληψης των τραυματισμών, που αφορούν τον αθλούμενο και  τους ερασιτεχνικούς ή επαγγελματικούς αθλητικούς συλλόγους:

  • Το ποσοστό οξέων αθλητικών κακώσεων αυξάνεται με με τη συχνότητα βίαιων επαφών (κυρίως μεταξύ αντιπάλων) κατά τη διάρκεια των αθλητικών δραστηριοτήτων. Η χρήση προστατευτικού εξοπλισμού και η αυστηρή αντικειμενική διαιτησία μπορεί να μειώσει την επίπτωση των κακώσεων στα διάφορα αθλήματα. 
  • Η προθέρμανση όσο και η αποθεραπεία θα πρέπει να επιτελούνται με πάντοτε με επιμέλεια.
  • Προστασία των αθλητών από τις υψηλές θερμοκρασίες. Έχει υποστηριχτεί ότι η συχνότητα των αθλητικών κακώσεων εμφανίζει διαφορετική εποχιακή διακύμανση και είναι υψηλότερη τις θερμές περιόδους του έτους. 
  • Ψυχολογική υποστήριξη των αθλητών, ειδικά στο επαγγελματικό επίπεδο. Σε υψηλού επιπέδου αθλητές, έχει βρεθεί συσχέτιση μεταξύ ερεθισμάτων άγχους και αυξημένου κινδύνου πρόκλησης κακώσεων. 
  • Προσοχή στη συντήρηση των αθλητικών εγκαταστάσεων. Υποστηρίζεται, γενικά, ότι η επίπτωση των αθλητικών κακώσεων είναι μεγαλύτερη κατά την άθληση σε τεχνητούς χλοοτάπητες απ’ ότι στο φυσικό χόρτο ή στο χώμα.
  • Σωστή ενημέρωση και υπευθυνότητα από τους επαγγελματίες υγείας. Πρόληψη υποτροπών αθλητικών κακώσεων πριν την πλήρη αποθεραπεία του αθλητή. ενημέρωση και εκπαίδευση των αθλητών, αλλά και των συγγενών και των προπονητών.
  • Σημαντικός ο ηλεκτροκαρδιογραφικός έλεγχος πριν την έκδοση αθλητικού δελτίου. Τα 2/3 των ξαφνικών θανάτων στην άθληση μπορεί να προληφθεί. 
  • Η παρουσία μηχανήματος απινίδωσης σε χώρους μαζικής άθλησης και επίσημων αγώνων. 
  • Καταγραφή και ανάλυση κόστους των αθλητικών κακώσεων σε εθνικό επίπεδο, για τον περαιτέρω σχεδιασμό.

Ο ιατρός Απόστολος Φύλλος ασχολείται με τη χειρουργική και συντηρητική αντιμετώπιση των αθλητικών κακώσεων και θα χαρεί να σας ενημερώσει σε βάθος από κοντά. Μη διστάζετε. Ρωτήστε. 

Πηγές

  1. Fyllos A, Varitimidis S, Papageorgiou F, et al. Upper extremity emergencies during SARS-COV-2 pandemic: Turnout trends. Injury. 2021;52(3):387-394.
  2. Καραντάνας Α. Απεικόνιση Αθλητικών κακώσεων. Εκδόσεις Κωνσταντάρας. 2010. ISBN: 9789606802102
  3. Schneider S, Seither B, Tönges S, Schmitt H. Sports injuries: population based representative data on incidence, diagnosis, sequelae, and high risk groups. Br J Sports Med. 2006;40(4):334-339.
  4. Schmikli SL, Backx FJ, Kemler HJ, van Mechelen W. National survey on sports injuries in the Netherlands: target populations for sports injury prevention programs. Clin J Sport Med. 2009;19(2):101-106.
  5. Hootman JM, Dick R, Agel J. Epidemiology of collegiate injuries for 15 sports: summary and recommendations for injury prevention initiatives. J Athl Train. 2007;42(2):311-319.

You may also like these