ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΔΑ ΤΟΥ ΓΟΝΑΤΟΣ: ΟΡΙΣΜΟΣ, ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑ

Ως οστεοαρθρίτιδα ορίζεται η σταδιακή καταστροφή μιας άρθρωσης λόγω της ηλικιακής γήρανσης και της φθοράς χρήσης της. Τα συμπτώματα του ασθενή περιλαμβάνουν τον πόνο (είτε στην ηρεμία είτε κατά τη χρήση της άρθρωσης), τον περιορισμό του εύρους κίνησης, την παραμόρφωση (αλλαγή του μηχανικού άξονα της άρθρωσης), το οίδημα και τη δυσκαμψία (μετά από αδράνεια) της πάσχουσας άρθρωσης.

Η οστεοαρθρίτιδα της άρθρωσης του γόνατος αποτελεί τη συχνότερα εμφανιζόμενη μορφή της, ακολουθούμενη από την οστεοαρθρίτιδα των μικρών αρθρώσεων των δακτύλων του χεριού και της άρθρωσης του ισχίου. Στον γενικό πληθυσμό άνω των 40 ετών, το ποσοστό των πασχόντων από το σημαντικό ορθοπαιδικό πρόβλημα της οστεοαρθρίτιδας του γόνατος πλησιάζει το 23%. Ο ακτινολογικός έλεγχος επιβεβαιώνει την αρχική κλινική διάγνωση. Αξίζει ωστόσο να σημειωθεί ότι η ακτινολογική εικόνα δε συμβαδίζει πάντα με την κλινική εικόνα, δηλαδή μπορεί να υπάρχουν έντονα συμπτώματα σε έναν ασθενή με σχεδόν φυσιολογική ακτινογραφία και σχεδόν καθόλου συμπτώματα σε ασθενή με ακτινογραφία προχωρημένης αρθρίτιδας.

Παράδειγμα ασυμφωνίας της κλινικής με την ακτινολογική εικόνα. Ακτινολογικά προχωρημένη οστεοαρθρίτιδα δεξιού γόνατος σε ασθενή ηλικίας 40 ετών, χωρίς όμως συμπτώματα.

Δεν αποτελεί αυτοάνοσο νόσημα άγνωστης αιτιολογίας ή προέλευσης. Υπάρχει ευθεία συσχέτιση με τη χρήση και τους παράγοντες που προκαλούν φθορά στην άρθρωση. Αποτελεί ορθοπαιδική νόσο που συνδέεται ευθέως με συγκεκριμένους τροποποιήσιμους παράγοντες κινδύνου και για αυτό, η πορεία της δε θεωρείται προδιαγεγραμμένη. Οι κυριότεροι τέτοιοι παράγοντες είναι:
1) Ένα οξύ επεισόδιο τραυματισμού που περιλαμβάνει καταστροφή συνδέσμων ή μηνίσκου ή αρθρικού χόνδρου. Σε αυτές τις περιπτώσεις έχει σημασία η άμεση και όχι καθυστερημένη ορθοπαιδική παρέμβαση (είτε μιλάμε για συντηρητική είτε για χειρουργική θεραπεία).
2) Επαναλαμβανόμενα επεισόδια μικροτραυματισμού του γόνατος (“κακώσεις υπέρχρησης”) σε επαγγελματικές ή αθλητικές δραστηριότητες (όπως τα συχνά βαθιά καθίσματα ή η καθημερινή χρήση μεγάλου αριθμού σκαλιών) μπορεί να έχουν το ίδιο απώτερο κλινικό αποτέλεσμα με έναν μεμονωμένο, παραμελημένο οξύ τραυματισμό. Στα πλαίσια της θεραπείας, επιβάλλεται η άρση των επιβαρυντικών παραγόντων για την εφαρμογή των ανακουφιστικών θεραπευτικών μέτρων.
3) Η παχυσαρκία αποτελεί αναγνωρισμένο παράγοντα κινδύνου εμφάνισης οστεοαρθρίτιδας στο γόνατο, όχι μόνο λόγω του αυξημένου φορτίου στις αρθρώσεις αλλά και λόγω αλλαγής του ορμονικού προφίλ του ασθενούς. Η διατήρηση καλού σωματικού βάρους λειτουργεί ευεργετικά στη διαχείριση της νόσου.

Υπάρχουν ωστόσο και μη τροποιήσιμοι παράγοντες που επηρεάζουν, σε άλλοτε άλλο βαθμό, αρνητικά την εξέλιξη της νόσου. Αυτοί είναι η γενετική οικογενής προδιάθεση, η μεγάλη ηλικία (μειωμένη μυϊκή δύναμη και χαλαρότητα της άρθρωσης) και το γυναικείο φύλο (οι γυναίκες έχουν σχεδόν διπλάσια πιθανότητα εμφάνισης οστεοαρθρίτιδας γόνατος μετά την ηλικία των 50 ετών).

Σε ότι αφορά την αντιμετώπιση αυτού του συχνού προβλήματος, ο ασθενής με διαγνωσμένη οστεοαρθρίτιδα του γόνατος πρέπει καταρχήν να γνωρίζει και να συμφιλιωθεί με το γεγονός ότι πάσχει από μία νόσο η οποία δεν μπορεί να εκριζωθεί, δηλαδή να ιαθεί. Ο αρθρικός χόνδρος ο οποίος φθείρεται και τελικά καταστρέφεται στην οστεοαρθρίτιδα δεν αποτελεί ανατομική δομή που μπορεί να επουλωθεί ύστερα από τραυματισμό, εν αντιθέσει με άλλους ιστούς στο σώμα μας. Πρόκειται λοιπόν για μία χρόνια νόσο, η οποία εμφανίζει εξάρσεις και υφέσεις των προαναφερθέντων συμπτωμάτων. Υπάρχει μια σειρά από θεραπευτικά μέτρα που μπορούν να βοηθήσουν τον ασθενή να ανακουφιστεί από τα συμπτώματα της νόσου κατά την έξαρση τους και να επιβραδύνει την εξέλιξη της οστεοαρθρίτιδας, ώστε να διατηρηθεί η καλή λειτουργία της άρθρωσης.
Για να μη δημιουργείται σύγχυση στον ασθενή, καθότι προσφέρεται πληθώρα φαρμακευτικών και άλλων μέτρων για την ανακούφιση από την οστεοαρθρίτιδα του γόνατος, εδώ παρατίθενται οι κατευθυντήριες οδηγίες της Αμερικάνικης Ακαδημίας Ορθοπαιδικών Χειρουργών (AAOS), όπως αυτές δημοσιεύτηκαν το Σεπτέμβριο του 2021.
Ισχυρή σύσταση (“strong recommendation”):
τοπική ή από το στομα χρήση μη στεροειδών αντιφλεγμονωδων φαρμάκων και παρακεταμόλης (όπου το ατομικό αναμνηστικό υγείας του ασθενούς το επιτρέπει), για την ανακούφιση του πόνου
η συστηματική άσκηση του ασθενούς, με ή χωρίς την επίβλεψη από αντίστοιχο επαγγελματία, για την ανακούφιση του πόνου και τη διατήρηση ή βελτίωση της λειτουργίας της άρθρωσης του γόνατος
η σωστή ενημέρωση και εκπαίδευση του ασθενούς για την πάθηση του
Μετρίου βαθμού σύσταση (“moderate recommendation”):
Χρήση μπαστουνιού
Απώλεια βάρους
Ενδοαρθρική έγχυση στεροειδών φαρμάκων, για το βραχυπρόθεσμο έλεγχο του πόνου σε μετρίου βαθμού οστεοαρθρίτιδα
Αρθροσκοπική μερική μηνισκεκτομή σε ασθενείς με ρήξη μηνίσκου και μικρού προς μετρίου βαθμού οστεοαρθρίτιδα, που δεν ανακουφίζονται με τη συντηρητική αγωγή.

Ως τελική θεραπεία ενός ασθενούς που δεν δύναται να ανακουφιστεί με τα προαναφερθέντα συντηρητικά μέτρα, προτείνεται η χειρουργική θεραπεία με τη μέθοδο της αρθροπλαστικής. Πρόκειται για σημαντικό χειρουργείο, που ουσιαστικά αντικαθιστά τις φθαρμένες επιφάνειες των οστών της κνήμης, του μηρού και της επιγονατίδας με μεταλλικές προθέσεις και ένθετα πλαστικού πολυαιθυλενίου. Η επιτυχής έκβαση εξαρτάται από διάφορους παράγοντες, ένας εκ των οποίων είναι και η εξοικείωση και η εκπαίδευση του χειρουργού πάνω στην ορθή χειρουργική τεχνική. Τα τελευταία χρόνια, ολοένα και συχνότερα επιλέγουμε να εκπαιδευτούμε ως χειρουργοί σε μεθόδους ελάχιστης επεμβατικότητας και μικρότερου χειρουργικού τραύματος, προς όφελος της ταχύτερης ανάρρωσης του ασθενούς. Ο σημαντικότερος παράγοντας όμως για την επιτυχή έκβαση του χειρουργείου και την ικανοποίηση του ασθενούς, είναι η πρόταση της χειρουργικής θεραπείας επί σωστών κλινικών και ακτινολογικών ενδείξεων. Ένα τέτοιο παράδειγμα είναι ένας δραστήριος ασθενής με καθημερινό έντονο πόνο, που δεν μπορεί να ανταπεξέλθει στις καθημερινές του δραστηριότητες παρά την εφαρμοζόμενη συντηρητική θεραπεία, για διάστημα άνω των 6 μηνών. Φυσικά, εξυπακούεται πως η προτεινόμενη θεραπεία για κάθε ασθενή εξατομικεύεται από τον ιατρό του.

Γίνεται αντιληπτό ότι η οστεοαρθρίτιδα γόνατος χαρακτηρίζεται από ένα φάσμα συμπτωμάτων, με εξέλιξη τροποποιήσιμη, και σίγουρα όχι προδιαγεγραμμένη. Αυτό σημαίνει ότι δεν καταλήγουν όλοι οι ασθενείς με οστεοαρθρίτιδα στο χειρουργείο. Αντιθέτως, η πλειοψηφία των ασθενών έχουν καλή ποιότητα ζωής και καλά ελεγχόμενη νόσο, χάρη στην σωστή και έγκαιρη ενημέρωση και θεραπεία τους.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You may also like these